Translate to...

કચ્છમાં ચાર ફોલ્ટ લાઈન સક્રિય રહેતા મોટા ભૂકંપની શક્યતા, સાડા પાંચ હજાર વર્ષમાં ચાર પણ છેલ્લા એક હજાર વર્ષથી મોટો ભૂકંપ નહી

કચ્છમાં ચાર ફોલ્ટ લાઈન સક્રિય રહેતા મોટા ભૂકંપની શક્યતા, સાડા પાંચ હજાર વર્ષમાં ચાર પણ છેલ્લા એક હજાર વર્ષથી મોટો ભૂકંપ નહી




કચ્છમાં છેલ્લા એક હજાર વર્ષમાં મોટો ભૂકંપ ન આવ્યો હોવાથી ભવિષ્યમાં ખતરો હોવાનું કચ્છ યુનિવર્સિટીના રિસર્ચમાં સામે આવ્યું છે. કચ્છમાં 7 ફોલ્ટ લાઈન પૈકીની ચાર એક્ટિવ છે જ્યારે ત્રણ ઈનએક્ટિવ છે. તેવામાં કચ્છની સૌથી મોટી મેઈન લેન ફોલ્ટ લાઈનના કારણે કચ્છભરના મોટા શહેરો અને તેનાથી 200-300 કિમીની ત્રિજ્યામાં આવતા ટાઉનને ભૂકંપનો ખતરો હોવાનું રિસર્ચમાં કહેવામાં આવ્યું છે. છેલ્લા સાડા પાંચ હજાર વર્ષમાં કચ્છમાં ચાર મોટા ભૂકંપ નોધાયા હતા તેના આધારે છેલ્લા એક હજાર વર્ષમાં એકેય મોટો ભૂંકપ ન આવ્યો હોવાથી તેનો ખતરો હોવાનું સંશોધન કરનાર કચ્છ યુનિવર્સિટીની ટીમે જણાવ્યું છે.

મહેશ ઠક્કર, હેડ પ્રોફેસર, અર્થ એન્ડ એન્વાયરમેન્ટ સાયન્સ વિભાગ, કચ્છ યુનિવર્સિટી

કચ્છમાં છ વર્ષથી સંશોધન થઈ રહ્યું છે કચ્છ યુનિવર્સિટીના અર્થ એન્ડ એન્વાયરમેન્ટ સાયન્સ વિભાગના હેડ પ્રોફેસર મહેશ ઠક્કરે જણાવ્યું હતું કે, 2001ના વિનાશક ધરતીકંપના 20 વર્ષ પૂરા થયા છે કચ્છની અંદર એક્ટિવ ફોલ્ટ્સ ઈન્ટ્રોપ્લેટ્સ બેઝિન 4 ફોલ્ટ્સ એક્ટિવ છે. બીજા ફોલ્ટ્સ છે પણ તે 3 ઈનએક્ટિવ છે. મિનિસ્ટ્રી ઓફ અર્થ એન્ડ સાયન્સ પણ આ એક્ટિવ ફોલ્ટ પર સૌથી વધુ રિસર્ચ કરવાની ગ્રાન્ટ્સ જુદાજુદા ઈન્સ્ટિટ્યુટને આપે છે. કચ્છ યુનિવર્સિટીને પણ ગ્રાન્ટ મળેલી જે અંતર્ગત સાઉથ વાગડ ફોલ્ટ પર કચ્છ યુનિવર્સિટીને એક સ્પેશિયલ ગ્રાન્ટ મિનિસ્ટ્રી ઓફ અર્થ એન્ડ સાયન્સ દ્વારા મળેલી છે. સાઉથ વાગડ ફોલ્ટ, આઈલેન્ડબિલ્ડ ફોલ્ટ, કચ્છ મેઈન લેન ફોલ્ટ, કંટ્રોલ હિલ ફોલ્ટ એમ ચાર ફોલ્ટ પર સતત છ વર્ષથી સંશોધન થઈ રહ્યું છે. મિનિસ્ટ્રી ઓફ અર્થ એન્ડ સાયન્સના પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત કામ થઈ રહ્યું છે.

કચ્છ મેઈન લેન ફોલ્ટ પર સંશોધન ચાલુ 20 વર્ષથી ભૂકંપ આવ્યો ત્યારથી સંશોધન તો ચાલુ જ છે. ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટલ સંશોધન પણ ચાલુ છે. એટલા માટે તેની એક્ટિવિટી આપણે નોંધ કરી શકીએ છીએ. નાના-નાના અર્થક્વેક પણ આવે અને 2001ના આફટર શોક પણ આવે. આ બધાના કારણે 20 વર્ષ પછી આપણી પાસે સદ્રઢ પિક્ચર કચ્છના બેઝિનનું આવ્યું છે. રિસર્ચ કરનાર સાયન્ટિસ્ટ કે પ્રોફેસર આ બધું પબ્લિશ કરતા હોય છે. 2001થી સાયન્ટિફિક રીતે તૈયાર કરાયેલા સેંકડો રિસર્ચ પેપર પબ્લિશ થઈ ચૂક્યા છે. આવા જ અમારા ચાલતા રિસર્ચની અંદર અમે 3-4 વર્ષથી કામ કરી રહ્યા હતા. કચ્છ મેઈન લેન ફોલ્ટ જે બહુ લાંબી ફોલ્ટ લાઈન છે લખપતથી લઈને ભચાઉ સુધી. એમાં અમારું કામ ચાલુ છે.

ધરતીકંપ જાળવા ચીની મુસાફર અને પુસ્તકોનો સહારો લેવાયો સામાન્ય રીતે કોઈ ફોલ્ટ લાઈન પર સંશોધન કરવું હોય તો જૂના અર્થક્વેક ક્યારે આવ્યા હતા. તેની હિસ્ટ્રી તપાસવી પડે. આપણી લખાયેલી હિસ્ટ્રીમાં ક્યાં ક્યાં અર્થક્વેક નોંધાવામાં આવ્યા હતા. તેમાં આપણા હિસ્ટોરિયન, જુદાજુદા ઓફિસર્સ અહીં આવેલા મુસાફર 200-500-1000 વર્ષ પહેલા હ્યુ.એન. ત્સાંગ આ બધાએ નોંધ કરેલી છે અને અમે એ વાંચી છે આવા ઘણા બધા પુસ્તકો છે. એના આધારે અમને ખબર પડે કે આટલામાં અહીં અર્થક્વેક નોંધાયો હતો. એ સિવાય 2 હજાર વર્ષ સુધીની હિસ્ટ્રી છે પરંતુ એ પહેલા ન હતી ત્યારે અમે વેદમાં વાંચીએ પરંતુ એમાં લખાણ ન પણ મળે કે ઈનડાઈરેક્ટલી તપાસવા જઈએ તો ન મળે. લેખિતમાં લગભગ બે-અઢી હજાર વર્ષ પછી નથી મળતું.

નિરોણાથી ટિબ્બર સુધી ખોદકામ કરીને ધરતીકંપનું સંશોધન કરાયું જીયોલોજીકલી સરફેસની ઉપર અને સરફેસ નીચે મોટા મોટા ટ્રેન્ચ ખોદીને અમે નોંધ કરતા હોઈએ છીએ. જુદાજુદી સેડિમેન્ટ્સમાં ડિસ્પ્લેસમેન્ટ્સ જોતા હોઈએ છીએ. સેડિમેન્ટ્સમાં ડિસ્પ્લેસમેન્ટ્સનો રેટ અમે કચ્છ મેઈન લેન ફોલ્ટ્સના અમારા અભ્યાસની અંદર અમુક જગ્યાએ નિરોણાથી લગભગ ટિબ્બર વચ્ચેના અમારા અભ્યાસની અદર ટ્રેન્ચની અંદરથી અમને જૂના અર્થક્વેકના રેકોર્ડ મળ્યા એક હજાર વર્ષથી પાંચ હજાર વર્ષ સુધીના. સેડિમેન્ટ્સની અંદર અમે પાંચ હજાર વર્ષમાં ચાર મોટો અર્થક્વેક નોઁધ્યા છે. એટલે ચાર હજાર વર્ષમાં ચાર મોટા ભૂકંપ આવ્યા છે છેલ્લા એક હજાર વર્ષમાં આવો મોટો ભૂકંપ નથી આવ્યો.

મોટા ભૂકંપની શક્યતા છે એક હજાર વર્ષથી ભૂકંપ ન આવતા આ ફોલ્ટ લાઈન પર સ્ટ્રેસ એક્યુલેશન જમા થયેલું છે એટલે એ ગમે ત્યારે પણ બહાર આવી શકે છે. તે નાના-નાના અર્થક્વેકના સ્વરૂપમાં પણ આવી શકે છે કે મોટા અર્થક્વેકના સ્વરૂપે આવી શકે છે જેમ કે 7.7નો 2001માં અર્થક્વેક આવ્યો હતો. સંશોધનમાં તેવો સાડા ચાર હજાર વર્ષ પહેલા ભૂકંપ નોંધવામાં આવ્યો હતો. સાઉથ વાગડ ફોલ્ટ પર આ ભૂકંપ આવ્યો હતો. આ અમારું સંશોધન અરેબિયન જીયોલોજીકલ અરેબિયન જીયો સાયન્સમાં એક મહિના પહેલા રિસર્ચ રજૂ કર્યું હતું. જે તે વિસ્તારમાં ખાનાખરાબી થવાની શક્યતા છે તેને આઈન્ડેન્ટિફાઈ કરવા જરૂરી છે. તેને અમે સાઈઝમિક ઝોનેશન કહીએ છીએ. આ ઝોનેશન વિસ્તારમાં મોટા સિટી કે મોટા પોર્ટ આવતા હોય તેને ચોક્કસ હઝાર્ડની મિટિંગ, વ્યવસ્થા પ્રશાસને કરવી જરૂરી છે. બિલ્ડિંગ્સના બાયોલોજીને ફોલો કરવા બહુ જરૂરી છે. સામાન્ય જનતા માટે એ જરૂરી છે કે આપણે અર્થક્વેક ઝોનમાં રહીએ છીએ તો અર્થક્વેક આવવાની સંભાવના તો રહેવાની છે પરંતુ તેની સાથે સુંદર અને તાદાત્મય સાધીને રહેવું એ જરૂરી છે.

7થી વધુ તીવ્રતાના ભૂકંપની અસર દૂર સુધી થશે 2001માં ધરતીકંપ આવ્યો ત્યારે તેનું એપિ સેન્ટર ભચાઉથી નોર્થમાં 24 કિમી દૂર હતું. તેના ઉપર નાના ગામડાઓ હતા. ચોબારી, મનપરા જેવા ગામડાઓ હતો. એ ગામડાઓને ઘણી અસર થઈ હતી. ગામડાની વસ્તી ઓછી હોય અને પાકા મકાન ન હોય એટલે ખાનાખરાબી ઓછી થાય. જાનમાલને ઓછું નુકસાન આવે અને માણસોની કેઝ્યુલિટી ઓછી થાય પણ 400 કિમી દૂર અમદાવાદમાં બિલ્ડીંગ અને એપાર્ટમેન્ટ પડી ગયા હતા. 70 કિમી દૂર ભુજ જેવા સિટીમાં 16 હજાર લોકો મરી ગયા હતા. અર્થક્વેકની આજુબાજુનો ઝોન છે ત્યાંથી લગભગ 100થી 200 કિમીની ત્રિજ્યા હોય એ વનરેબલ કહેવાય. 7 મેગ્નિટ્યુડથી વધુનો અર્થક્વેક આવે ત્યારે આ ત્રિજ્યા મહત્વની છે. એક હજારની ત્રિજ્યામાં ખાનાખરાબી ઓછી થાય છે. આ ફોલ્ટની 200-300 કિમીની ત્રિજ્યામાં ભુજ, ગાંધીધામ, મુન્દ્રા જેવા પોર્ટ, કચ્છના મેજર ટાઉન તેના ઉપર છે. એટલે કંઈપણ એક્ટિવિટી થશે તો અસર થશે જ.







Big earthquakes likely to occur in Kutch with four fault lines active in district